Nieswoiste zapalenie jelit – objawy, przyczyny i leczenie IBD
IBD – co to jest nieswoiste zapalenie jelit?
Termin nieswoiste zapalenie jelit (inflammatory bowel disease – IBD) dotyczy przewlekłych chorób jelit, którym towarzyszy stan zapalny w przewodzie pokarmowym. Zaliczamy do nich m.in.:
- wrzodziejące zapalenie jelita grubego – obejmuje jelito grube;
- chorobę Leśniowskiego-Crohna – może dotyczyć różnych odcinków przewodu pokarmowego, od jamy ustnej aż do odbytu.
Obie te choroby wymagają starannego monitorowania.
Nieswoiste choroby zapalne jelit – jakie są objawy IBD?
Do objawów IBD występujących zarówno we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego, jak i chorobie Leśniowskiego-Crohna zaliczamy:
- biegunka lub luźny stolec z obecnością śluzu bądź krwi
- ból brzucha, wzdęcia i uczucie przelewania w przewodzie pokarmowym
- zmniejszony apetyt, który może przełożyć się na niezamierzoną utratę masy ciała
- zmęczenie.
Przebieg IBD może być łagodny lub ciężki i jest uzależniony od indywidualnego przypadku, zaostrzenia choroby czy okresu remisji.
Nieswoiste zapalenie jelit u dzieci – objawy
Nieswoiste zapalenia jelit mogą występować również u dzieci i młodzieży. Objawy IBD u dzieci są podobne do tych obserwowanych u dorosłych. Dodatkowo mogą pojawić się zahamowanie wzrastania, zmiany okołoodbytnicze, nudności oraz wymioty i krwawienie z dolnego odcinka przewodu pokarmowego. Takie objawy wymagają konsultacji z pediatrą, który w razie potrzeby skieruje dziecko do gastroenterologa dziecięcego.
Nieswoiste zapalenie jelit – przyczyny IBD
Na ten moment nie jest znana dokładna przyczyna nieswoistego zapalenia jelit. Stres i nieodpowiednia dieta mogą nasilać objawy i sprzyjać zaostrzeniom choroby. Uważa się, że rozwój IBD jest związany z nieprawidłową reakcją układu odpornościowego na mikroorganizmy obecne w jelitach, a także z predyspozycjami genetycznymi i czynnikami środowiskowymi.
Jakie są czynniki ryzyka zachorowania na nieswoiste zapalenia jelit?
Do czynników, które mogą zwiększać ryzyko rozwoju nieswoistych zapaleń jelit (IBD), należą m.in.:
- wiek – częściej chorują osoby przed 30. rokiem życia, ale zdarzają się też przypadki u osób starszych;
- przypadki choroby w rodzinie – trzeba jednak zaznaczyć, że większość osób z IBD nie ma historii rodzinnej związanej z tą przypadłością;
- palenie papierosów – zwiększa ryzyko rozwoju choroby Leśniowskiego-Crohna, natomiast w przypadku wrzodziejącego zapalenia jelita grubego wydaje się, że skutek jest odwrotny. Jednak szkodliwe skutki palenia tytoniu przewyższają jego ewentualne korzyści;
- przyjmowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych – może nasilać dolegliwości i zwiększać ryzyko zaostrzenia choroby u niektórych pacjentów.
Diagnozowanie IBD – czyli nieswoistego zapalenia jelit
Objawy IBD mogą występować również w innych chorobach, więc lekarz na początku przeprowadza wywiad lekarski i bada pacjenta. Następnie może zlecić morfologię krwi, oznaczenie OB i CRP oraz badania stolca. Pomocne jest również oznaczenie kalprotektyny w kale, która stanowi wskaźnik stanu zapalnego w jelitach. Pacjent może zostać skierowany na badanie endoskopowe, najczęściej kolonoskopię, podczas której lekarz pobiera wycinki błony śluzowej do badania histopatologicznego. W zależności od przypadku potrzebne mogą być również inne badania, np. gastroskopia, USG, tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny.
IBD – leczenie nieswoistego zapalenia jelit
Głównym celem terapii nieswoistego zapalenia jelit jest zmniejszenie stanu zapalnego oraz doprowadzenie do remisji choroby i utrzymania tego stanu. Lekarz Magdalena Wiercińska w swoim artykule dla portalu Medycyna Praktyczna zauważa, że leczenie farmakologiczne IBD może obejmować leki przeciwzapalne, immunosupresyjne, biologiczne i małocząsteczkowe. W poważnych przypadkach lekarz może podjąć decyzję o leczeniu operacyjnym. Istotnym uzupełnieniem terapii jest ograniczanie stresu, odpowiednia dieta i monitorowanie niedoborów pokarmowych.
Nieswoiste zapalenie jelit – dieta
Sposób odżywiania powinien być dopasowany do fazy choroby. Dieta powinna być zbilansowana i pozbawiona produktów, które nam nie służą. Pamiętajmy, aby jeść regularnie i w spokojnej atmosferze. Uważność w jedzeniu pozwoli skupić się na posiłku i lepiej obserwować reakcje organizmu na poszczególne produkty.
Faza zaostrzenia – co jeść?
W fazie zaostrzenia warto wybierać lekkostrawne posiłki i ograniczyć produkty, które nasilają dolegliwości. Pomocne może być spożywanie 5-6 mniejszych posiłków dziennie. W zależności od indywidualnej tolerancji warto ograniczyć tłuste, wędzone i smażone potrawy oraz nasiona roślin strączkowych. Źródłem białka może być chude mięso, ryby lub jajka. Unikajmy nadmiaru soli i ostrych przypraw. Wydłużmy czas gotowania warzyw lub mięsa i zblendujmy je przed podaniem. Starajmy się częściej gotować produkty w wodzie lub na parze. Dobrym rozwiązaniem jest też pieczenie beztłuszczowe lub duszenie dań bez wcześniejszego obsmażania. Mocną kawę czy herbatę lub napoje gazowane wymieńmy na wodę – około 1,5-2 l dziennie. Przy nasilonej biegunce zapotrzebowanie na płyny i elektrolity może być większe.
Faza remisji – co jeść?
W czasie remisji, gdy dobrze się czujemy, wystarczy dieta oparta na zasadach zdrowego odżywiania. Rozszerzajmy ją stopniowo, wprowadzając kolejne produkty. Obserwujmy przy tym reakcję organizmu. Jeśli jakiś produkt nasila dolegliwości, warto ograniczyć jego spożywanie i omówić dalsze postępowanie z dietetykiem klinicznym. Wskazane są regularne posiłki zawierające niezbędne składniki odżywcze, odpowiednią ilość białka, warzyw i owoców. Pamiętajmy też o piciu wody oraz ograniczaniu cukru i soli.
Źródła:
K. A. Dyląg, „Nieswoiste zapalenia jelit (NZJ) u dziecka”, Medycyna Praktyczna, https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/choroby/ukladpokarmowy/72399,nieswoiste-zapalenia-jelit-nzj-u-dziecka, dostęp dn. 28.10.2026 r.
M. Wiercińska, „Nieswoiste zapalenia jelit”, Medycyna Praktyczna, https://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/choroby/jelitogrube/366261,nieswoiste-zapalenia-jelit, dostęp dn. 28.10.2026 r.
„Nieswoiste choroby zapalne jelit – co warto wiedzieć”, Portal Pacjent.gov, https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/nieswoiste-choroby-zapalne-jelit-co-warto-wiedziec, dostęp dn. 28.10.2026 r.
T. Kucharzik, S. Taylor, M. Allocca , „ECCO-ESGAR-ESP-IBUS Guideline on Diagnostics and Monitoring of Patients with Inflammatory Bowel Disease: Part 1: initial diagnosis, monitoring of known inflammatory bowel disease, detection of complications”, JCC – Oxford Academic, https://academic.oup.com/ecco-jcc/article/19/7/jjaf106/8219802, dostęp dn. 29.10.2026 r.
Ten tekst został napisany w celu informacyjnym i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.
Copywriterka medyczna specjalizująca się w popularyzacji wiedzy z zakresu profilaktyki zdrowotnej, chorób zakaźnych i fitoterapii. W swoich tekstach łączy rzetelność publikacji naukowych z przystępnym językiem, przekładając złożone zagadnienia medyczne na praktyczne wskazówki dla pacjentów. Skupia się na właściwościach składników aktywnych ziół i ich zastosowaniu. Prywatnie propaguje świadome podejście do zdrowia i jest autorką poradnika o niemarnowaniu żywności.
