Co to jest rezonans magnetyczny?
Na czym polega rezonans magnetyczny?
Badanie to umożliwia tworzenie dokładnych obrazów wnętrza organizmu przy użyciu pola magnetycznego, fal radiowych oraz komputera. Aparat składa się z:
- magnesu głównego wytwarzającego pole magnetyczne
- cewek gradientowych
- cewek radiowych, które wysyłają impulsy radiowe do badanego obszaru, by następnie uzyskać z nich sygnał
- ruchomego stołu, na którym należy się położyć
- komputera przetwarzającego sygnał, by stworzyć z niego obraz
- konsoli operatora służącej do sterowania aparatem przez elektroradiologa
- systemu chłodzenia
- obudowy i tunelu, do którego wsuwa się stół z pacjentem
Magnes emituje pole magnetyczne, które wpływa na znajdujące się w tkankach organizmu protony wodoru. Następnie impulsy o częstotliwości radiowej wytwarzane przez cewki radiowe rejestrują z nich sygnał. Komputer przetwarza te informacje na szczegółowy obraz badanego obszaru ciała.
Do badania rezonansem magnetycznym należy się odpowiednio przygotować. Przed wejściem do pracowni należy usunąć z ciała metalowe elementy, np. biżuterię, oraz odzież je zawierające. Nie wolno mieć przy sobie żadnych elektronicznych przedmiotów. Należy ponadto w przebieralni pozostawić ozdoby do włosów wykonane z metalu. Jeżeli badanie odbywa się z podaniem środka gadolinowego, pracownia może wymagać dostarczenia wyników badań laboratoryjnych: kreatyniny w celu oceny funkcji nerek. W zależności od rodzaju badania, mogą obowiązywać ograniczenia w spożywaniu pokarmów i napojów. Szczegółowe informacje należy uzyskać od konkretnej placówki.
Rezonans magnetyczny z kontrastem
Niekiedy badanie rezonansem magnetycznym wykonuje się z podaniem gadolinowego środka kontrastowego. Jest to inny typ kontrastu niż w przypadku tomografii komputerowej. Nie zawsze jednak jest to wymagane. Środek zawierający gadolin może poprawić widoczność niektórych badanych tkanek. Zdarza się również, że po pierwotnym badaniu bez kontrastu pacjent zostanie poproszony o powrót do placówki w celu wykonania kolejnego – już z zastosowaniem kontrastu w celu dokładniejszej oceny zmiany.
Angiografia rezonansu magnetycznego a rezonans magnetyczny
MRA (magnetic resonance angiography) to rodzaj badania rezonansem magnetycznym używane do obrazowania naczyń krwionośnych oraz przepływu krwi. Do jego wykonania często nie jest potrzebne podane środka kontrastowego. Dzięki temu badaniu można wykrywać malformacje tętnicze oraz żylne, w tym naczyniaki, tętniaki oraz niedrożności.
Dyskomfort w czasie badania MR
Badanie rezonansem magnetycznym uznawane jest za bezpieczne, o ile zachowane są zasady kwalifikacji. Rezonans nie wykorzystuje promieniowania jonizującego. Jednakże u części osób badanych może wywoływać ono dyskomfort, w tym u osób z klaustrofobią, doświadczającym lęków, co wiąże się z przebywaniem nieruchomo w ograniczonej przestrzeni przez dłuższy czas. Może wiązać się również z niewygodną postawą ciała, dźwiękami, a także poczuciem podwyższonej temperatury w badanej okolicy.
Co wykryje rezonans magnetyczny?
Rezonans magnetyczny wykorzystywany jest przede wszystkim w obrazowaniu tkanek miękkich, w tym diagnozowaniu zmian w centralnym układzie nerwowym, chorób kręgosłupa, przyczyn ucisku na nerwy, chorób stawów, stanów zapalnych, chorób naczyniowych, serca czy w obrębie jamy brzusznej i przestrzeni zaotrzewnowej. Może być również pomocny w diagnostyce chorób piersi, szpiku czy stanu pooperacyjnego.
Badanie to może być również zlecane w ramach diagnostyki różnicowej – kiedy lekarz przed określeniem najbardziej prawdopodobnej przyczyny złego stanu zdrowia chce wykluczyć inne możliwości. Może mieć to miejsce np. w przypadku napadów padaczkowych, gdy rezonans magnetyczny może pomóc wykluczyć lub potwierdzić istnienie guzów, wad rozwojowych czy strukturalnych.
Czego nie wykryje rezonans magnetyczny?
Nie można stwierdzić z całą stanowczością, że rezonans nie wykryje choroby czy stanu, ale w przypadku niektórych stanów inne badanie, przede wszystkim tomografia komputerowa, może być dokładniejsza i bardziej dostępna. Tak może być np. przy diagnostyce niektórych złamań oraz innych urazów kostnych, ostrego krwawienia wewnątrzczaszkowego lub w jamie brzusznej, chorób płuc, czy kamieni w układzie moczowym. Tomografia komputerowa jest badaniem szybkim i w wielu przypadkach, szczególnie nagłych, jest preferowana.
Rezonans magnetyczny – ile trwa?
Badanie rezonansem magnetycznym trwa od kilkunastu minut do około godziny natomiast bardziej skomplikowane badania mogą trwać jeszcze dłużej. Zależy to od badanej partii ciała, wykonywanych sekwencji oraz protokołu, w jakim odbywa się badanie. Cała procedura może zająć więcej czasu, jeśli podawany jest kontrast.
Przed wykonaniem badania pacjent wypełnia ankietę bezpieczeństwa, w której znajdują się pytania m.in. o choroby przewlekłe, przebyte zabiegi, przyjmowane leki, epizody utraty przytomności, uczulenia na leki i kontrast, przede wszystkim jednak o metalowe elementy znajdujące się w organizmie i inne informacje istotne dla bezpieczeństwa pacjenta.
Po wejściu do pracowni osoba badana kładzie się na stole, a w okolicy badanej części ciała umieszcza się cewkę. Na uszy zakłada się słuchawki wygłuszające lub inną formę ochrony słuchu, ponieważ dźwięki aparatu podczas pracy są bardzo głośne. Do ręki pacjent dostaje gruszkę alarmową, która służy do kontaktu z personelem.
Stół wsuwa się do tuby zależnie od badanej części ciała. Osoba badana powinna przez cały okres badania pozostawać nieruchomo – poruszanie się pogarsza jakość obrazu. Pacjent może zostać również poproszony o czasowe wstrzymanie oddechu.
Po badaniu bez kontrastu pacjent może praktycznie od razu iść do domu, jeżeli pozwala na to jego samopoczucie. W przypadku podania środka kontrastowego bądź środków uspokajających, może zostać poproszony o pozostanie w placówce przez kilkadziesiąt minut na krótkiej obserwacji.
Niepokojące odczucia bądź objawy podczas badania należy zgłaszać obsłudze, szczególnie uczucie nadmiernego nagrzewania osłabienie, zawroty czy bóle głowy, duszności czy nagłe pogorszenie samopoczucia.
Rezonans magnetyczny – przeciwwskazania
Samo posiadanie implantu czy stentgraftu nie oznacza automatycznie, że nie można poddawać się badaniu rezonansem. Wiele nowszych wyrobów medycznych tego typu ma oznaczenie „MR Conditional”, co oznacza, że można je wykonywać pod określonymi warunkami. Jeżeli osoba badana posiada certyfikat lub paszport implantu, powinna zabrać go ze sobą na badanie – wtedy personel może ustalić warunki bezpieczeństwa procedury.
Ciąża nie jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do badania. W tym czasie u pacjentek unika się jednak podawania kontrastu lub podaje tylko w szczególnych przypadkach. Ponadto badanie wykonywane jest w uzasadnionych wskazaniach medycznych.
Klaustrofobia bądź lęki nie są przeciwwskazaniem do badania, jednak pacjent powinien poinformować personel o swoim stanie, ponieważ w niektórych przypadkach można rozważyć wykonanie go w sedacji lub podanie środków uspokajających.
Resonans w sedacji natomiast wskazany jest u części dzieci i młodzieży, gdy pozostawanie w bezruchu przez cały czas procedury jest utrudnione. Najczęściej odbywa się to w ramach pobytu jednodniowego, gdy dziecko lub nastolatek pozostaje na krótką obserwację po wybudzeniu lub w ramach szerzej zakrojonej diagnostyki kilkudniowej w szpitalu. Jeżeli sedacja nie jest wymagana, a samopoczucie młodego pacjenta jest dobre, może on wrócić do domu z opiekunem.
Czy lekarz rodzinny może wystawić skierowanie na rezonans magnetyczny?
Tak, lekarz rodzinny może wystawić skierowanie na rezonans magnetyczny, ale będzie to badanie pełnopłatne przez pacjenta. By uzyskać refundację należy bowiem udać się do lekarza specjalisty przyjmującego w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia i prowadzącego pacjenta w poradni.
Jeśli chodzi o badanie prywatne możliwość zapisania się na nie zależy od regulaminu placówki medycznej. Nawet jeżeli jest to możliwe, dokument ten może być przydatny, gdyż zawiera informacje o wskazaniach, podejrzewanej chorobie oraz zakresie wykonywanej procedury.
Podanie środka kontrastowego w badaniu rezonansem powinno się odbywać w ściśle uzasadnionych przypadkach, po wcześniejszej kwalifikacji.
Rezonans magnetyczny a tomografia komputerowa – różnice i podobieństwa
Obydwa te badania służą dokładnej diagnostyce wielu chorób i stanów organizmu, jednak istnieją między nimi istotne różnice.
Tomograf komputerowy emituje promieniowanie rentgenowskie, a rezonans pole magnetyczne oraz fale radiowe. Rezonans nie wiąże się zatem z ryzykiem ekspozycji na promieniowanie jonizujące.
W tomografie bardzo dobrze widoczne są tkanki kostne, płuca, urazy, ostre krwawienia oraz naczynia krwionośne, jeśli do badania podawany jest środek kontrastowy. Rezonans wykorzystuje się do obrazowania m.in. tkanek miękkich, więzadeł, rdzenia kręgowego, mięśni czy miednicy.
Badanie tomografem komputerowym trwa zdecydowanie krócej niż rezonans magnetyczny. Procedura obrazowania może trwać zaledwie kilka minut, podczas gdy MR – od kilkunastu do nawet ponad godziny.
Do obu tych badań wykorzystuje się środki kontrastowe, ale są to inne preparaty. Przy tomografie jest to środek jodowy, a przy rezonansie – gadolinowy.
Posiadanie implantów bądź innych wyrobów medycznych zazwyczaj nie jest przeciwwskazaniem w przypadku tomografii komputerowej, natomiast przy rezonansie niezbędne jest ustalenie typu implantu oraz warunków, w jakich może on zostać bezpiecznie przeprowadzony.
W przypadku kobiet w ciąży, jeżeli jest to możliwe i wystarczające, zalecane jest wykonywanie USG lub rezonansu magnetycznego. Jeżeli jednak do rozpoznania niezbędna jest tomografia komputerowa, dokonuje się oceny bilansu korzyści do ryzyka i stosuje środki bezpieczeństwa.
Ten tekst został napisany w celu informacyjnym i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.
Piszę o zdrowiu, dietetyce i kosmetologii, opierając się na aktualnej wiedzy medycznej i badaniach naukowych. Nieustannie się dokształcam, by dzielić się z czytelnikami rzetelnymi i aktualnymi informacjami ze świata zdrowia i urody. Sądzę, że świadoma edukacja to klucz do lepszego samopoczucia i mądrych wyborów na co dzień.
