Rehabilitacja po udarze mózgu
Czym jest udar niedokrwienny
Do udaru niedokrwiennego dochodzi, gdy jedna z tętnic mózgowych jest zablokowana przez skrzeplinę lub inny materiał zatorowy (np. fragment kości czy blaszkę miażdżycową. Dochodzi do spadku przepływu krwi, w rezultacie czego część mózgu otrzymuje mniej tlenu i glukozy. W wyniku niedotlenienia neurony przestają prawidłowo działać i powstaje prenumbra – obszar szczególnie zagrożony, chociaż możliwy do uratowania przy odpowiednio szybkiej pomocy medycznej. Gdy komórki zostają uszkodzone, bo przepływ krwi nie został przywrócony, powstaje ognisko udaru, czyli obszar trwale uszkodzony, a obszar prenumbry się powiększa. Pojawiają się objawy ze strony układu nerwowego, a do najbardziej charakterystycznych należą niedowład, zaburzenia mowy, czucia oraz widzenia.
Szybkie wdrożenie pomocy medycznej zdecydowanie ogranicza zakres uszkodzeń u większości pacjentów, dlatego istotna jest znajomość testu FAST, który można zastosować u osoby, u której podejrzewany jest udar:
- F – face dropping – opadanie kącików, policzka z jednej strony twarzy i/lub zanik czucia: należy bacznie przyjrzeć się twarzy osoby dotkniętej udarem
- A – arm weakness – niedowład kończyny z jednej strony ciała: należy poprosić osobę o podniesienie ręki lub nogi
- S – speech difficulty – mowa staje się niezrozumiała, niewyraźna lub osoba dotknięta udarem w ogóle nie jest w stanie mówić: należy poprosić tę osobę o powtórzenie prostego zdania
- T – time to call for help – przy zauważeniu któregokolwiek z powyższych objawów należy wezwać pomoc medyczną, najlepiej pogotowie ratunkowe pod numerem 999.
Ustąpienie tych objawów nie powinno opóźniać wezwania pomocy – mogą one być przejściowe, ale osoba i tak powinna zostać przebadana pod kątem wystąpienia udaru.
Czym jest udar krwotoczny
Do udaru krwotocznego dochodzi po uszkodzeniu ściany naczynia krwionośnego w mózgu, najczęściej tętnicy. Może to mieć miejsce np. po pęknięciu tętniaka mózgu. Kiedy krew gromadzi się poza naczyniem, powstaje krwiak, który może mechanicznie uszkadzać tkankę, a co za tym idzie – komórki i naczynia nerwowe. Ciśnienie wewnątrzczaszkowe rośnie, następuje uszkodzenie komórek zarówno na skutek ucisku krwiaka, jak i zaburzenia przepływu krwi. Może rozwijać się obrzęk dodatkowo nasilający ucisk i pojawiają się objawy neurologiczne, przede wszystki zaburzenia widzenia i ból głowy określany przez osoby po udarze jako najsilniejszy w życiu. Charakterystyczne są również nagłe wymioty i sztywność karku. Nie wszystkie te objawy występują jednocześnie u każdego. Tak jak w przypadku udaru niedokrwiennego, należy jak najszybciej wezwać pomoc medyczną.
Rehabilitacja po udarze – czy zawsze jest potrzebna
Rehabilitacja po udarze nie zawsze jest konieczna, ale zależy to w głównej mierze od stopnia uszkodzeń poczynionych przed udar i dokładnej oceny pacjenta przez specjalistę. Do oceny bierze się pod uwagę:
- wystąpienie niedowładów
- zaburzenia równowagi
- zaburzenia pamięci
- utrudnienia w utrzymaniu samodzielności
- zaburzenia połykania
- zaburzenia mowy
- badania obrazowe.
Jeżeli pomoc medyczna została wdrożona odpowiednio szybko, a udar nie był rozległy i objawy całkowicie ustąpiły, rehabilitacja może nie być potrzebna czy rozbudowana, ale warto pamiętać, że sam proces nie polega tylko na ćwiczeniach ruchowych. Może obejmować pracę z logopedą, terapię zajęciową, neuropsychologiem i trening codziennych czynności. Zatem jeśli pacjent jest samodzielny, dobrze porusza się w swoim otoczeniu i nie wymaga opieki, ale jego mowa nadal nie powróciła do wcześniejszej sprawności, rehabilitacja tej części codziennego funkcjonowania może być potrzebna.
O skuteczności rehabilitacji decyduje przede wszystkim jej wczesne rozpoczęcie oraz indywidualny stan zdrowia pacjenta po wystąpieniu udaru.
Rehabilitacja po udarze – na czym polega?
Celem rehabilitacji po udarze jest pomoc pacjentowi w odzyskaniu utraconych funkcji i/lub nauczenie się nowych. Może składać się z jednego lub wielu elementów ze sobą powiązanych:
- fizjoterapii – ćwiczeń wzmacniających siłę, utrzymanie równowagi, usprawnianie chodu, koordynacji oraz ogólnego zakresu ruchu
- terapii ręki oraz kończyny górnej – w części dotkniętej niedowładem, obejmuje ćwiczenia precyzji, chwytu oraz codziennego funkcjonowania takiego jak mycie się, trzymanie przedmiotów
- terapia połykania w przypadku pacjentów z dysfagią
- terapia mowy oraz języka u pacjentów, u których wystąpiła afazja oraz inne zaburzenia mowy i komunikacji
- terapia zajęciowa – nauka podstawowych czynności codziennego funkcjonowania, takie jak ubieranie się, przygotowanie posiłków, korzystania z kuchni i łazienki
- rehabilitacja funkcji poznawczych: pamięci, uwagi, planowania, etc
- wsparcie psychologiczne – dla pacjentów wykazujących objawy obniżonego nastroju, lęków, problemów ze snem, frustracją związaną m.in. z obniżeniem sprawności i zależnością od innych
- trening dla rodziny – zarówno w zakresie nauki bezpiecznego wsparcia dla pacjenta, jak również wspierania jego samodzielności
- profilaktyka – nauczenie pacjenta oraz jego bliskich jak zapobiegać odleżynom, upadkom, dalszej utracie sprawności
Ile trwa rehabilitacja po udarze?
Czas trwania rehabilitacji po udarze zależy od stanu zdrowia i sprawności pacjenta. Może trwać od kilku tygodni do wielu miesięcy i odbywa się najczęściej w specjalistycznym ośrodku. W taki ośrodek może być również wyposażony szpital – wtedy pacjent wypisywany jest do domu dopiero po zakończeniu wszystkich działań.
Po powrocie do domu rehabilitacja powinna być kontynuowana, by zapobiegać regresowi różnych funkcji i sprawności.
Ważne, aby rehabilitacja prowadzona przez specjalistę rozpoczęła się możliwie najwcześniej, za pozwoleniem lekarza prowadzącego, gdy stan pacjenta jest stabilny.
Zarówno pacjentowi, jak i jego najbliższym może być potrzebna pomoc psychologiczna w tej trudnej sytuacji życiowej. Jeżeli rodzina ma do tego zasoby, warto z niej skorzystać, by uzbroić się w techniki radzenia sobie ze stresem i wspierania osoby chorej.
Ten tekst został napisany w celu informacyjnym i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.
Piszę o zdrowiu, dietetyce i kosmetologii, opierając się na aktualnej wiedzy medycznej i badaniach naukowych. Nieustannie się dokształcam, by dzielić się z czytelnikami rzetelnymi i aktualnymi informacjami ze świata zdrowia i urody. Sądzę, że świadoma edukacja to klucz do lepszego samopoczucia i mądrych wyborów na co dzień.
