{"id":502121,"date":"2023-01-19T14:06:57","date_gmt":"2023-01-19T13:06:57","guid":{"rendered":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/?p=502121"},"modified":"2023-01-20T15:48:15","modified_gmt":"2023-01-20T14:48:15","slug":"czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/zdrowie\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\/","title":{"rendered":"Czarna ospa w Polsce \u2013 wa\u017cna lekcja z historii medycyny"},"content":{"rendered":"

\"czarna<\/p>\n

W tym roku b\u0119dziemy obchodzi\u0107 60. rocznic\u0119 wybuchu epidemii czarnej ospy w Polsce. Wydarzenia r\u00f3wnie dramatycznego, jak tajemniczego. Sk\u0105d w naszym kraju wzi\u0119\u0142a si\u0119 ospa prawdziwa, w jaki spos\u00f3b w\u0142adze i zwykli ludzie sobie z ni\u0105 poradzili i czy ta choroba nam jeszcze w jakikolwiek spos\u00f3b zagra\u017ca?<\/p>\n

Co to jest czarna ospa? <\/h2>\n
<\/div>\n

Tak naprawd\u0119, opisuj\u0105c osp\u0119 prawdziw\u0105, posi\u0142kowa\u0107 si\u0119 mo\u017cna wpisami historycznymi oraz danymi medycznymi zbieranymi w poprzednich stuleciach, poniewa\u017c jest to jedyna choroba, kt\u00f3ra zosta\u0142a ca\u0142kowicie wyeliminowana ze \u015brodowiska i zamkni\u0119ta w prob\u00f3wce. Teoretycznie wi\u0119c w og\u00f3le nam ju\u017c nie zagra\u017ca. Zanim jednak do tego dosz\u0142o, czarna ospa przez wieki zbiera\u0142a \u017cniwo w\u015br\u00f3d ludzi, trzebi\u0105c ca\u0142e spo\u0142eczno\u015bci. <\/p>\n

Czarna ospa jest chorob\u0105 wywo\u0142ywan\u0105 przez wirusa z rodziny Orthopoxvirus, kt\u00f3ry charakteryzuje si\u0119 niezwyk\u0142\u0105 wr\u0119cz zaka\u017ano\u015bci\u0105 i skomplikowanym mechanizmem dzia\u0142ania. Do zaka\u017cenia dochodzi\u0142o poprzez bliski kontakt z chorym drog\u0105 kropelkow\u0105, ale r\u00f3wnie cz\u0119ste by\u0142y przypadki zaka\u017ce\u0144 poprzez u\u017cywanie przedmiot\u00f3w, kt\u00f3re wcze\u015bniej dotyka\u0142 pacjent zaka\u017cony. <\/p>\n

Do 1980 roku szczepienia przeciw ospie prawdziwej by\u0142y powszechne praktycznie na ka\u017cdym kontynencie. Po uznaniu choroby za zlikwidowan\u0105, szczepienie to wycofano. <\/p>\n

Pod wzgl\u0119dem epidemiologicznym, to w\u0142a\u015bnie ona odpowiedzialna jest za najwi\u0119kszy odsetek zgon\u00f3w w\u015br\u00f3d chor\u00f3b wirusowych w historii. <\/p>\n

Czarna ospa \u2013 objawy <\/h3>\n

Okres inkubacji wirusa ospy prawdziwej wynosi 10-14 dni. W momencie pojawienia si\u0119 pierwszych objaw\u00f3w a\u017c do ko\u0144ca choroby (ca\u0142kowitego odpadni\u0119cia strup\u00f3w ropnych) cz\u0142owiek chory zara\u017ca. To oznacza, \u017ce kwarantanna by\u0142a jednym z podstawowych \u015brodk\u00f3w walki z chorob\u0105 i stanowi\u0142a silny filar ochrony lokalnej spo\u0142eczno\u015bci. <\/p>\n

Przebieg choroby jest bardzo gwa\u0142towny, jednak objawy przypominaj\u0105 pocz\u0105tkowo typow\u0105 infekcj\u0119 wirusow\u0105. S\u0105 to os\u0142abienie organizmu, gor\u0105czka, brak koncentracji. Wirus szybko namna\u017ca si\u0119 i atakuje kom\u00f3rki organ\u00f3w w ca\u0142ym organizmie, dlatego do symptom\u00f3w do\u0142\u0105czaj\u0105 b\u00f3le g\u0142owy i mi\u0119\u015bni, w tym plec\u00f3w, nudno\u015bci i wymioty, dreszcze gor\u0105czkowe. Jednak najbardziej charakterystycznym objawem \u201eczarnej pani\u201d jest wysypka w postaci plamkowo-grudkowej, p\u00f3\u017aniej przybieraj\u0105cej form\u0119 p\u0119cherzykowej. P\u0119cherzyki te z czasem wysychaj\u0105 i samoistnie odpadaj\u0105, mog\u0105 jednak pozostawia\u0107 blizny. <\/p>\n

Czarna ospa \u2013 powik\u0142ania <\/h3>\n

\u015amiertelno\u015b\u0107 w spo\u0142eczno\u015bciach nieszczepionych wynosi\u0142a 30%. Je\u015bli kto\u015b czarn\u0105 osp\u0119<\/a> przechorowa\u0142 i prze\u017cy\u0142, otrzymywa\u0142 odporno\u015b\u0107 na ca\u0142e \u017cycie, jednak u pewnej grupy pacjent\u00f3w zdarza\u0142y si\u0119 powik\u0142ania w postaci zapalenia m\u00f3zgu lub utraty wzroku. <\/p>\n

Leczenie czarnej ospy <\/h3>\n

Nie wynaleziono skutecznego leku na samego wirusa czarnej ospy, a terapia opiera\u0142a si\u0119 na niwelowaniu objaw\u00f3w choroby: os\u0142abienia, gor\u0105czki oraz \u0142agodzenia stan\u00f3w zapalnych w postaci wysypki. Jako \u017ce w 1980 roku WHO uzna\u0142o czarn\u0105 osp\u0119 za zlikwidowan\u0105, nie opracowywano dalej sposobu jej leczenia. <\/p>\n

\"leczenie<\/p>\n

Czarna ospa we Wroc\u0142awiu \u2013 tajemnicze z\u0142ego pocz\u0105tki <\/h2>\n
<\/div>\n

Epidemia czarnej ospy wybuch\u0142a w lipcu 1963 roku, a wi\u0119c na samym pocz\u0105tku letnich wakacji, ale jej faktyczne pocz\u0105tki si\u0119gaj\u0105 maja tego samego roku. Agent wywiadu polskiego otrzyma\u0142 sfa\u0142szowan\u0105 ksi\u0105\u017ceczk\u0119 zdrowia z dowodami szczepie\u0144, w tym na osp\u0119, i wyruszy\u0142 do Indochin na kr\u00f3tk\u0105 misj\u0119. Kilka dni po powrocie zacz\u0105\u0142 bardzo \u017ale si\u0119 czu\u0107 \u2013 wykazywa\u0142 typowe, cho\u0107 bardzo gwa\u0142towne w przebiegu, objawy infekcji wirusowej. Trafi\u0142 do szpitala we Wroc\u0142awiu, gdzie pocz\u0105tkowo zdiagnozowano u niego malari\u0119, kt\u00f3r\u0105 r\u00f3wnie\u017c przywi\u00f3z\u0142 z tropikalnej podr\u00f3\u017cy. Z malarii wyszed\u0142, jednak podczas swojego pobytu szpitalnego zd\u0105\u017cy\u0142 zarazi\u0107 inn\u0105 osob\u0119 osp\u0105 prawdziw\u0105, o kt\u00f3rej wtedy nikt jeszcze nie wiedzia\u0142, a wroc\u0142awscy lekarze nigdy wcze\u015bniej nie widzieli jej na oczy. I cho\u0107 by\u0142 on tak zwanym pacjentem zero, rzeczywistego pocz\u0105tku epidemii doszukuje si\u0119 u salowej, kt\u00f3ra zosta\u0142a wtedy przydzielona do jego sali. <\/p>\n

Zar\u00f3wno pacjent zero, jak i salowa prze\u017cyli osp\u0119 prawdziw\u0105, jej c\u00f3rka zosta\u0142a pierwsz\u0105 \u015bmierteln\u0105 ofiar\u0105 tej choroby. Leczono j\u0105 na bardzo gwa\u0142townie rozwijaj\u0105c\u0105 si\u0119 bia\u0142aczk\u0119, zmar\u0142a bardzo szybko. Nast\u0119pnymi pacjentami byli: syn salowej i lekarz, u kt\u00f3rego leczy\u0142a si\u0119 salowa. Obaj nie prze\u017cyli zaka\u017cenia, bo do tej pory ospa prawdziwa nie zosta\u0142a poprawnie zdiagnozowana. Salowa, jej syn oraz lekarz leczeni byli bowiem na wiatr\u00f3wk\u0119, kt\u00f3rej rozpoznanie postawiono na podstawie widocznej wysypki. <\/p>\n

Przyczynkiem rozpoznania choroby jako faktycznej ospy prawdziwej by\u0142 ma\u0142y ch\u0142opiec, kt\u00f3ry przebywa\u0142 w sali szpitalnej razem z salow\u0105. Dochodzi\u0142 do siebie po ospie wietrznej, ale zn\u00f3w zacz\u0105\u0142 chorowa\u0107, co by\u0142o nietypowe, poniewa\u017c ospa wietrzna<\/a> powinna dawa\u0107 odporno\u015b\u0107 na wiele lat, je\u015bli nie na ca\u0142e \u017cycie. Spraw\u0105 zainteresowa\u0142 si\u0119 lekarz ze stacji epidemiologiczno-sanitarnej, kt\u00f3ry po zebraniu wywiadu i stwierdzeniu szlaku zaka\u017ce\u0144 og\u0142osi\u0142, \u017ce jest to faktycznie ospa prawdziwa.<\/p>\n

Pokolenie dzisiejszych 60-70-latk\u00f3w mieszkaj\u0105cych wtedy na Dolnym \u015al\u0105sku zapewne pami\u0119ta okres epidemii czarnej ospy we Wroc\u0142awiu. Ca\u0142a historia wspominana dot\u0105d przez osoby, kt\u00f3re na ni\u0105 chorowa\u0142y i prze\u017cy\u0142y oraz medyk\u00f3w z ni\u0105 walcz\u0105cych mog\u0142yby tak naprawd\u0119 sta\u0107 si\u0119 kanw\u0105 dobrego filmu szpiegowsko-medycznego. <\/p>\n

Epidemia czarnej ospy \u2013 jakie \u015brodki bezpiecze\u0144stwa powzi\u0119to? <\/h2>\n
<\/div>\n

Na pocz\u0105tku zamkni\u0119to te szpitale, w kt\u00f3rych pracowa\u0142y b\u0105d\u017a leczy\u0142y si\u0119 osoby zaka\u017cone. Pacjenci w nich przebywaj\u0105cy nie mogli wr\u00f3ci\u0107 do domu, planowane operacje zosta\u0142y odwo\u0142ane, \u017caden pacjent z zewn\u0105trz nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 do\u0144 przyj\u0119ty. W mie\u015bcie og\u0142oszono stan wyj\u0105tkowy, tj. zaka\u017ceni musieli zosta\u0107 poddani przymusowej kwarantannie, osoby, kt\u00f3re podejrzewa\u0142o si\u0119 o kontakt z chorymi na osp\u0119 poddawano izolacji w specjalnie do tego przygotowanych izolatoriach. Nie by\u0142o mo\u017cliwo\u015bci odbycia izolacji w domu, poniewa\u017c nie istnia\u0142y wtedy mechanizmy kontroli os\u00f3b izolowanych w warunkach domowych. <\/p>\n

W rozporz\u0105dzeniu og\u0142oszono r\u00f3wnie\u017c przymus szczepie\u0144 ludno\u015bci. Ci, kt\u00f3rzy nie chcieli si\u0119 mu podda\u0107, odpowiadali karnie lub wcielano ich do izolatori\u00f3w. W tym samym czasie zesp\u00f3\u0142 powo\u0142any do walki z epidemi\u0105 pilnowa\u0142, aby szpitale, izolatoria i prowizoryczne o\u015brodki zdrowia by\u0142y wyposa\u017cone w po\u015bciel, \u015brodki dezynfekuj\u0105ce, \u017cywno\u015b\u0107 i leki. Mocno pilnowano, aby prasa nie szerzy\u0142a informacji ze strachu przed wybuchem masowej paniki. Nie zastosowano oficjalnego lockdownu, ale specjali\u015bci z zakresu ochrony zdrowia, pomimo niewielkich mo\u017cliwo\u015bci logistycznych, dok\u0142adali stara\u0144, aby zaraza szerzy\u0142a si\u0119 w jak najmniejszym stopniu. <\/p>\n

W miejscach publicznych dbano o dezynfekcj\u0119 przedmiot\u00f3w masowego u\u017cytku, np. klamki i schody. Te pierwsze obk\u0142adane by\u0142y np. banda\u017cami nas\u0105czonymi \u015brodkami dezynfekuj\u0105cymi. Gdy w szpitalach zabrak\u0142o miejsc ze wzgl\u0119du na liczb\u0119 chorych, otwierano szpitale prowizoryczne i namioty dla kolejnych zdiagnozowanych os\u00f3b. <\/p>\n

Osoby podejrzewane o kontakt z chorym przymusowo wieziono do izolatori\u00f3w na podstawie wywiadu z chorym. <\/p>\n

\u015awiatowa Organizacja Zdrowia przewidywa\u0142a, \u017ce epidemia potrwa 2 lata, a w jej wyniku umrze kilkaset os\u00f3b. Tak naprawd\u0119 zosta\u0142a ona opanowana w 25 dni, co by\u0142o niebywa\u0142ym wr\u0119cz sukcesem, bior\u0105c pod uwag\u0119, jak p\u00f3\u017ano ospa zosta\u0142a wykryta. Specjali\u015bci nie maj\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce sta\u0142o si\u0119 to dzi\u0119ki bardzo rygorystycznym zasadom kwarantanny i izolacji, a tak\u017ce dzi\u0119ki szczepieniom. Przeciw ospie wyszczepiono 98% spo\u0142eczno\u015bci miasta i okolic, a z samego wojew\u00f3dztwa nie mo\u017cna by\u0142o wyjecha\u0107. Wirus nie mia\u0142 wi\u0119c mo\u017cliwo\u015bci rozprzestrzenienia si\u0119 dalej w Polsk\u0119 i zainfekowania wi\u0119kszej liczby obywateli. <\/p>\n

Co istotne, szczepiono r\u00f3wnie\u017c osoby zaka\u017cone, u kt\u00f3rych nie wyst\u0119powa\u0142a jeszcze gor\u0105czka, poniewa\u017c dowiedziono, \u017ce takie dzia\u0142anie mo\u017ce zdecydowanie ograniczy\u0107 rozw\u00f3j choroby. Tego typu praktyki sprawdza\u0142y si\u0119 ju\u017c w XVIII w. a jej pocz\u0105tk\u00f3w szuka\u0107 mo\u017cna na kr\u00f3lewskim dworze angielskim.<\/p>\n

Szczepionka na czarn\u0105 osp\u0119 <\/h2>\n
<\/div>\n

Do szczepienia przeciw ospie czarnej stosowano wirusa krowianki, czyli ospy krowiej. Wykazywa\u0142a ona du\u017c\u0105 skuteczno\u015b\u0107, poniewa\u017c wirus ten pochodzi z tej samej grupy co wywo\u0142uj\u0105cy osp\u0119 prawdziw\u0105, nios\u0142a jednak za sob\u0105 pewne dzia\u0142ania niepo\u017c\u0105dane i powik\u0142ania. Nale\u017ca\u0142y do nich m.in. zapalenie m\u00f3zgu, zapalenie rog\u00f3wki oraz zaka\u017cenie krowiank\u0105. <\/p>\n

Kwarantann\u0119 os\u00f3b zaka\u017conych i szczepienie uwa\u017ca si\u0119 do dzi\u015b za \u017ar\u00f3d\u0142o sukcesu akcji eliminowania czarnej ospy podczas epidemii. By\u0142y one obowi\u0105zkowe i powszechne, dzi\u0119ki czemu populacje po kolei stawa\u0142y si\u0119 na ni\u0105 odporne. Je\u015bli wirus nie mia\u0142 jak si\u0119 przenosi\u0107 i namna\u017ca\u0107 u nowego nosiciela \u2013 po prostu musia\u0142 znikn\u0105\u0107. Osoby zaszczepione, nawet je\u015bli zosta\u0142y zaka\u017cone, mia\u0142y wi\u0119ksz\u0105 szans\u0119 na \u0142agodne przechorowanie i prze\u017cycie zaka\u017cenia. <\/p>\n

Szczepienia przesta\u0142y by\u0142 powszechne w 1980 roku. Zgodnie z zaleceniami \u015awiatowej Organizacji Zdrowia ludzie urodzeni po tym czasie ju\u017c tej wakcynacji w swoich kalendarzach nie mieli. A to oznacza, \u017ce wraz z przyj\u015bciem nowych pokole\u0144 na \u015bwiat, sta\u0142 si\u0119 on zn\u00f3w na t\u0119 chorob\u0119 nieodporny. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W tym roku b\u0119dziemy obchodzi\u0107 60. rocznic\u0119 wybuchu epidemii czarnej ospy w Polsce. Wydarzenia r\u00f3wnie dramatycznego, jak tajemniczego. Sk\u0105d w naszym kraju wzi\u0119\u0142a si\u0119 ospa prawdziwa, w jaki spos\u00f3b w\u0142adze i zwykli ludzie sobie z ni\u0105 poradzili i czy ta choroba nam jeszcze w jakikolwiek spos\u00f3b zagra\u017ca? Co to jest czarna ospa? Tak naprawd\u0119, opisuj\u0105c […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":502129,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[128,25681,1],"tags":[],"class_list":["post-502121","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-choroby","category-szczepienia","category-zdrowie"],"yoast_head":"\nCzarna ospa w Polsce, we Wroc\u0142awiu, epidemia czarnej ospy - Apo-Discounter.pl<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"W tym roku b\u0119dziemy obchodzi\u0107 60. rocznic\u0119 wybuchu epidemii czarnej ospy w Polsce. Wydarzenia r\u00f3wnie dramatycznego, jak tajemniczego. Co to jest czarna ospa?\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/zdrowie\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Czarna ospa w Polsce, we Wroc\u0142awiu, epidemia czarnej ospy - Apo-Discounter.pl\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"W tym roku b\u0119dziemy obchodzi\u0107 60. rocznic\u0119 wybuchu epidemii czarnej ospy w Polsce. Wydarzenia r\u00f3wnie dramatycznego, jak tajemniczego. Co to jest czarna ospa?\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/zdrowie\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"blog.apo-discounter.pl\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/apteka.apodiscounter\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2023-01-19T13:06:57+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-01-20T14:48:15+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/czarna-ospa-w-polsce.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1060\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"350\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Barbara Juszczak\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Barbara Juszczak\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"8 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/zdrowie\\\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/zdrowie\\\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Barbara Juszczak\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/2aeb4950d5a2503e8d7fbda336c0ab92\"},\"headline\":\"Czarna ospa w Polsce \u2013 wa\u017cna lekcja z historii medycyny\",\"datePublished\":\"2023-01-19T13:06:57+00:00\",\"dateModified\":\"2023-01-20T14:48:15+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/zdrowie\\\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\\\/\"},\"wordCount\":1530,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/zdrowie\\\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/01\\\/czarna-ospa-w-polsce.jpg\",\"articleSection\":[\"Choroby\",\"Szczepienia\",\"Zdrowie\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/zdrowie\\\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/zdrowie\\\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\\\/\",\"name\":\"Czarna ospa w Polsce, we Wroc\u0142awiu, epidemia czarnej ospy - Apo-Discounter.pl\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/zdrowie\\\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/zdrowie\\\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/01\\\/czarna-ospa-w-polsce.jpg\",\"datePublished\":\"2023-01-19T13:06:57+00:00\",\"dateModified\":\"2023-01-20T14:48:15+00:00\",\"description\":\"W tym roku b\u0119dziemy obchodzi\u0107 60. rocznic\u0119 wybuchu epidemii czarnej ospy w Polsce. Wydarzenia r\u00f3wnie dramatycznego, jak tajemniczego. Co to jest czarna ospa?\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/zdrowie\\\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/zdrowie\\\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/zdrowie\\\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/01\\\/czarna-ospa-w-polsce.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/01\\\/czarna-ospa-w-polsce.jpg\",\"width\":1060,\"height\":350,\"caption\":\"czarna ospa w polsce\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/zdrowie\\\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Czarna ospa w Polsce \u2013 wa\u017cna lekcja z historii medycyny\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/\",\"name\":\"blog.apo-discounter.pl\",\"description\":\"Blog o zdrowiu i urodzie\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/#organization\",\"name\":\"apo-discounter.pl\",\"url\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/04\\\/shop_logo.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/04\\\/shop_logo.png\",\"width\":216,\"height\":65,\"caption\":\"apo-discounter.pl\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/apteka.apodiscounter\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/2aeb4950d5a2503e8d7fbda336c0ab92\",\"name\":\"Barbara Juszczak\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/761c2dc347b35581c653439c328b7ef42ba8928b293c276fa9e342eacff7f73f?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/761c2dc347b35581c653439c328b7ef42ba8928b293c276fa9e342eacff7f73f?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/761c2dc347b35581c653439c328b7ef42ba8928b293c276fa9e342eacff7f73f?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Barbara Juszczak\"},\"description\":\"Pisz\u0119 o zdrowiu, dietetyce i kosmetologii, opieraj\u0105c si\u0119 na aktualnej wiedzy medycznej i badaniach naukowych. Nieustannie si\u0119 dokszta\u0142cam, by dzieli\u0107 si\u0119 z czytelnikami rzetelnymi i aktualnymi informacjami ze \u015bwiata zdrowia i urody. S\u0105dz\u0119, \u017ce \u015bwiadoma edukacja to klucz do lepszego samopoczucia i m\u0105drych wybor\u00f3w na co dzie\u0144.\",\"url\":\"https:\\\/\\\/blog.apo-discounter.pl\\\/author\\\/b-uzarska-juszczak\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Czarna ospa w Polsce, we Wroc\u0142awiu, epidemia czarnej ospy - Apo-Discounter.pl","description":"W tym roku b\u0119dziemy obchodzi\u0107 60. rocznic\u0119 wybuchu epidemii czarnej ospy w Polsce. Wydarzenia r\u00f3wnie dramatycznego, jak tajemniczego. Co to jest czarna ospa?","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/zdrowie\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Czarna ospa w Polsce, we Wroc\u0142awiu, epidemia czarnej ospy - Apo-Discounter.pl","og_description":"W tym roku b\u0119dziemy obchodzi\u0107 60. rocznic\u0119 wybuchu epidemii czarnej ospy w Polsce. Wydarzenia r\u00f3wnie dramatycznego, jak tajemniczego. Co to jest czarna ospa?","og_url":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/zdrowie\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\/","og_site_name":"blog.apo-discounter.pl","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/apteka.apodiscounter","article_published_time":"2023-01-19T13:06:57+00:00","article_modified_time":"2023-01-20T14:48:15+00:00","og_image":[{"width":1060,"height":350,"url":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/czarna-ospa-w-polsce.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Barbara Juszczak","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Barbara Juszczak","Szacowany czas czytania":"8 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/zdrowie\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/zdrowie\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\/"},"author":{"name":"Barbara Juszczak","@id":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/#\/schema\/person\/2aeb4950d5a2503e8d7fbda336c0ab92"},"headline":"Czarna ospa w Polsce \u2013 wa\u017cna lekcja z historii medycyny","datePublished":"2023-01-19T13:06:57+00:00","dateModified":"2023-01-20T14:48:15+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/zdrowie\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\/"},"wordCount":1530,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/zdrowie\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/czarna-ospa-w-polsce.jpg","articleSection":["Choroby","Szczepienia","Zdrowie"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/zdrowie\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\/","url":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/zdrowie\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\/","name":"Czarna ospa w Polsce, we Wroc\u0142awiu, epidemia czarnej ospy - Apo-Discounter.pl","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/zdrowie\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/zdrowie\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/czarna-ospa-w-polsce.jpg","datePublished":"2023-01-19T13:06:57+00:00","dateModified":"2023-01-20T14:48:15+00:00","description":"W tym roku b\u0119dziemy obchodzi\u0107 60. rocznic\u0119 wybuchu epidemii czarnej ospy w Polsce. Wydarzenia r\u00f3wnie dramatycznego, jak tajemniczego. Co to jest czarna ospa?","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/zdrowie\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/zdrowie\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/zdrowie\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/czarna-ospa-w-polsce.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/czarna-ospa-w-polsce.jpg","width":1060,"height":350,"caption":"czarna ospa w polsce"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/zdrowie\/czarna-ospa-w-polsce-wazna-lekcja-z-historii-medycyny\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Czarna ospa w Polsce \u2013 wa\u017cna lekcja z historii medycyny"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/#website","url":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/","name":"blog.apo-discounter.pl","description":"Blog o zdrowiu i urodzie","publisher":{"@id":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/#organization","name":"apo-discounter.pl","url":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/shop_logo.png","contentUrl":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/shop_logo.png","width":216,"height":65,"caption":"apo-discounter.pl"},"image":{"@id":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/apteka.apodiscounter"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/#\/schema\/person\/2aeb4950d5a2503e8d7fbda336c0ab92","name":"Barbara Juszczak","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/761c2dc347b35581c653439c328b7ef42ba8928b293c276fa9e342eacff7f73f?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/761c2dc347b35581c653439c328b7ef42ba8928b293c276fa9e342eacff7f73f?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/761c2dc347b35581c653439c328b7ef42ba8928b293c276fa9e342eacff7f73f?s=96&d=mm&r=g","caption":"Barbara Juszczak"},"description":"Pisz\u0119 o zdrowiu, dietetyce i kosmetologii, opieraj\u0105c si\u0119 na aktualnej wiedzy medycznej i badaniach naukowych. Nieustannie si\u0119 dokszta\u0142cam, by dzieli\u0107 si\u0119 z czytelnikami rzetelnymi i aktualnymi informacjami ze \u015bwiata zdrowia i urody. S\u0105dz\u0119, \u017ce \u015bwiadoma edukacja to klucz do lepszego samopoczucia i m\u0105drych wybor\u00f3w na co dzie\u0144.","url":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/author\/b-uzarska-juszczak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/502121","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=502121"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/502121\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":502287,"href":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/502121\/revisions\/502287"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/502129"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=502121"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=502121"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.apo-discounter.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=502121"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}